Kathy Wong ni inzobere mu mirire akaba n'inzobere mu by'ubuzima. Akazi ke kagaragara kenshi mu itangazamakuru nka First For Women, Women's World na Natural Health.
Meredith Bull, ND, ni umuganga wemewe w’indwara za kamere mu kigo cyigenga i Los Angeles, muri Kaliforuniya.
Gotu kola (Centella asiatica) ni ikimera cy'amababi gikoreshwa mu biryo byo muri Aziya kandi gifite amateka maremare yo gukoreshwa mu buvuzi gakondo bw'Abashinwa n'ubuvuzi bwa Ayurvedic. Iki kimera kiramba gikomoka mu bishanga byo mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Aziya kandi gikunze gukoreshwa nk'umutobe, icyayi, cyangwa imboga z'icyatsi kibisi.
Gotu kola ikoreshwa kubera ubushobozi bwayo bwo kurwanya indwara ziterwa na mikorobe, kurwanya diyabete, kurwanya ububyimbirwe, kurwanya indwara ziterwa no kwiheba, no kongera kwibuka. Igurishwa cyane nk'inyongera mu mirire mu buryo bwa capsules, ifu, tinctures, n'ibindi bivangwa n'imiti.
Gotu kola izwi kandi nka swamp penny na Indian penny. Mu buvuzi gakondo bw'Abashinwa, yitwa ji xue sao, naho mu buvuzi bwa Ayurvedic, yitwa brahmi.
Mu baganga b’inyongera, gotu kola bivugwa ko ifite inyungu nyinshi ku buzima, kuva ku kuvura indwara zandurira mu maraso (nk'indwara ya herpes zoster) kugeza ku kwirinda indwara ya Alzheimer, kuvura amaraso, ndetse no gutwita.
Bivugwa ko Coke ifasha mu kugabanya imihangayiko, asima, kwiheba, diyabete, impiswi, umunaniro, kutagira ingano, n'ibisebe byo mu gifu.
Iyo ikoreshejwe ku mubiri, cola ishobora gufasha kwihutisha gukira kw'ibikomere no kugabanya ibisebe n'inkovu bigaragara.
Gotu kola imaze igihe kinini ikoreshwa nk'inyongeramusaruro y'ibimera mu kuvura indwara zo mu mutwe no kunoza kwibuka. Nubwo ibisubizo bivanze, hari ibimenyetso bigaragaza inyungu zimwe na zimwe zitaziguye n'izitaziguye.
Isuzuma ry’ubushakashatsi ryasohotse mu 2017 muri Scientific Reports ryagaragaje ibimenyetso bike bigaragaza ko Coke yazamuye ubushobozi bwo gutekereza cyangwa kwibuka mu buryo butaziguye, nubwo byagaragaye ko yongera ubushobozi bwo kuba maso no kugabanya imihangayiko mu isaha imwe.
Gotu kola ishobora guhindura imikorere y'umusemburo witwa aside gamma-aminobutyric (GABA). Aside yo muri Aziya ifatwa nk'itera iyi ngaruka.
Binyuze mu kugira ingaruka ku buryo GABA ikoreshwa n'ubwonko, aside asiatike ishobora kugabanya imihangayiko idakoresheje imiti gakondo ya GABA agonist nka amplim (zolpidem) na barbiturates. Ishobora kandi kugira uruhare mu kuvura kwiheba, kudasinzira neza, n'umunaniro udashira.
Hari ibimenyetso bimwe na bimwe bigaragaza ko kola ishobora gutuma amaraso atembera neza mu mubiri w’umuntu ufite ikibazo cy’amaraso adakora neza (CVI). Kunanirwa kw’imitsi ni indwara ituma inkuta cyangwa imitsi yo mu gice cyo hasi idakora neza, bigatuma amaraso agaruka mu mutima mu buryo budakora neza.
Isuzuma ryakozwe mu 2013 ku bushakashatsi bwakorewe muri Maleziya ryagaragaje ko abantu bageze mu za bukuru batewe gotu kola bagaragaje ko ibimenyetso bya CVI byarushijeho kuzamuka, harimo kuremererwa mu maguru, ububabare, no kubyimba (kubyimba bitewe n'amazi n'ububyimbe).
Izi ngaruka zikekwa ko ziterwa n’ibintu byitwa triterpenes, bitera imbaraga mu gukora glycosides z’umutima. Glycosides z’umutima ni ibintu by’umwimerere byongera imbaraga n’ubushobozi bwo gufungana k’umutima.
Hari ibimenyetso bimwe na bimwe bigaragaza ko kola ishobora gutuma ibinure biri mu mitsi y'amaraso bihagarara neza, ikarinda ko bitagwa bigatera indwara y'umutima cyangwa indwara yo gucika imitsi.
Abahanga mu byatsi bamaze igihe kinini bakoresha amavuta ya gotu kola n'imiti yo mu bwoko bwa salve kugira ngo bakize ibikomere. Ibimenyetso bihari bigaragaza ko triterpenoid yitwa asiaticoside itera imbaraga mu gukora kolajeni kandi igatera imbere imiyoboro mishya y'amaraso (angiogenesis) aho byakomeretse.
Ibivugwa ko gotu kola ishobora kuvura indwara nk'ibibembe na kanseri birakabije cyane. Ariko hari ibimenyetso bimwe na bimwe bigaragaza ko hashobora kuba hakenewe ubushakashatsi bw'inyongera.
Mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Aziya, gotu kola ikoreshwa haba mu biribwa ndetse no mu miti. Nk'umwe mu bagize umuryango wa parsley, cola ni isoko nziza ya vitamine n'imyunyu ngugu bikenewe kugira ngo umuntu agire ubuzima bwiza.
Nk’uko ikinyamakuru Mpuzamahanga cy’Ubushakashatsi ku Biribwa kibitangaza, garama 100 za cola nshya zirimo intungamubiri zikurikira kandi zujuje ibisabwa bikurikira mu mirire (RDI):
Gotu kola kandi ni isoko nziza y'ibinyabutabire, itanga 8% bya RDI ku bagore na 5% ku bagabo.
Gotu kola ni ikintu cy'ingenzi mu biryo byinshi by'Abahinde, Indoneziya, Maleziya, Vietnam na Tayilande. Ifite uburyohe budasanzwe kandi ifite impumuro nke y'ibyatsi. Gotu kola, imwe mu biryo bikunzwe cyane muri Sri Lanka, ni yo ikoreshwa cyane mu biryo bya gotu kola sambol, bivanze amababi ya gotu kola yaciwe n'ibitunguru bibisi, umutobe w'indimu, urusenda rwa chili, n'inkoko yaciwe.
Ikoreshwa kandi mu biryo byo mu Buhinde bya curry, mu mboga zo muri Vietnam, no muri salade yo muri Maleziya yitwa pegaga. Gotu kola nshya ishobora no gukorwa mu mutobe ikavangwa n'amazi n'isukari kugira ngo Abanyaviyetinamu banywe nuoc rau ma.
Gotu Kola nshya iragoye kuboneka muri Amerika hanze y’amaduka yihariye y’ibiribwa by’ubwoko butandukanye. Iyo uyiguze, amababi y’amalisi yo mu mazi agomba kuba afite icyatsi kibisi cyerurutse, nta bizinga cyangwa ngo ahinduke ibara. Inkingi zayo ziraryoha, nk’uko bimeze kuri coriandre.
Coke nshya ikoreshwa mu gushyushya ubushyuhe, kandi iyo firigo yawe ikonje cyane, ihita yijima. Iyo utayikoresheje ako kanya, ushobora gushyira ibyatsi mu kirahure cy'amazi, ugapfuka ishashi ya pulasitiki, hanyuma ukabishyira muri firigo. Gotu Kola nshya ishobora kubikwa muri ubu buryo kugeza ku cyumweru.
Gotu kola yaciwe cyangwa yakuwemo umutobe igomba gukoreshwa ako kanya kuko ihita ihinduka umukara.
Inyongeramusaruro za Gotu kola ziraboneka mu maduka menshi y'ibiribwa n'ibimera. Gotu kola ishobora gufatwa nk'agapfukamunwa, tincture, ifu, cyangwa icyayi. Amavuta arimo gotu kola ashobora gukoreshwa mu kuvura ibikomere n'ibindi bibazo by'uruhu.
Nubwo ingaruka mbi zidakunze kubaho, bamwe mu bantu bafata gotu kola bashobora kugira ikibazo cyo mu gifu, kuribwa umutwe, no gusinzira. Kubera ko gotu kola ishobora kongera ubushobozi bwawe bwo kumva izuba, ni ngombwa kugabanya igihe cyo kuribwa n'izuba no gukoresha imiti irinda izuba hanze.
Gotu kola ihinduka mu mwijima. Niba ufite indwara y'umwijima, ni byiza kwirinda inyongeramusaruro za gotu kola kugira ngo wirinde kwangirika cyangwa kwangirika kurushaho. Kuyikoresha igihe kirekire bishobora no gutera uburozi bw'umwijima.
Abana, abagore batwite, n'ababyeyi bonsa bagomba kwirinda imiti igabanya ubukana bwa gotu kola bitewe n'uko ubushakashatsi budakozwe. Ntibiramenyekana indi miti Gotu Kola ishobora kugira ingaruka.
Menya kandi ko ingaruka zo gusinziriza za cola zishobora kwiyongera bitewe n'imiti isinziriza cyangwa inzoga. Irinde gufata gotu kola hamwe na Ambien (zolpidem), Ativan (lorazepam), Donnatal (phenobarbital), Klonopin (clonazepam), cyangwa indi miti isinziriza, kuko ibi bishobora gutera gusinzira cyane.
Nta mabwiriza akurikizwa ku ikoreshwa rikwiye rya gotu kola mu rwego rw'ubuvuzi. Kubera ibyago byo kwangirika k'umwijima, izi nyongeramusaruro ni izo gukoreshwa igihe gito gusa.
Niba uteganya gukoresha gotu kola cyangwa mu rwego rw'ubuvuzi, nyamuneka banza ubaze umuganga wawe. Kwivura indwara no kwanga ubuvuzi busanzwe bishobora kugira ingaruka zikomeye.
Inyongeramusaruro mu mirire ntizisaba ubushakashatsi n'ibizamini bikomeye nk'imiti. Kubwibyo, ubwiza bushobora gutandukana cyane. Nubwo abakora vitamine benshi batanga ibicuruzwa byabo ku bushake ku bigo byigenga bitanga ibyangombwa nka Pharmacopeia ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika (USP) kugira ngo bipimwe. Abahinzi b'ibimera ntibakunze kubikora.
Ku bijyanye na gotu kola, iki kimera kizwiho kwinjiza ibyuma biremereye cyangwa uburozi mu butaka cyangwa mu mazi gikuriramo. Ibi biteza ibibazo ku buzima bitewe no kutagira isuzuma ry’umutekano, cyane cyane iyo bigeze ku miti yo mu Bushinwa itumizwa mu mahanga.
Kugira ngo urebe ko hari ubuziranenge n'umutekano, gura gusa inyongeramusaruro ku nganda zizwiho kuba zifite ikirango ushyigikira. Niba ibicuruzwa byanditseho ko ari organic, menya neza ko ikigo gishinzwe gutanga icyemezo cyanditswe muri Minisiteri y'Ubuhinzi ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika (USDA).
Byanditswe na Kathy Wong Kathy Wong ni inzobere mu mirire n'ubuzima. Akazi ke kagaragara kenshi mu itangazamakuru nka First For Women, Women's World na Natural Health.
Igihe cyo kohereza ubutumwa: 23 Nzeri 2022